Küresel ekonomide vergilendirme sistemini baştan sona değiştirecek tarihi bir adım atıldı. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD), uluslararası şirketlerin karlarını düşük vergi oranlı ülkelere kaydırmasını engellemeyi hedefleyen ve uzun süredir devam eden müzakereler sonucunda, şirketlere yönelik yüzde 15’lik küresel asgari kurumlar vergisi oranını resmen duyurdu. Bu çığır açan anlaşma, 136 ülke ve yargı bölgesinin onayıyla, dijitalleşen ekonominin getirdiği vergi sorunlarına karşı ortak bir çözüm sunuyor.
Paris merkezli OECD’den yapılan açıklamaya göre, dünya gayri safi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 90’ından fazlasını temsil eden ülkelerin mutabakatıyla varılan bu anlaşma, yılda yaklaşık 150 milyar dolarlık ek küresel vergi geliri yaratmayı öngörüyor. Aynı zamanda, dünyanın en büyük ve en kârlı yaklaşık 100 çok uluslu şirketinin 125 milyar doların üzerindeki kârının vergilendirme haklarını ülkeler arasında yeniden dağıtacak.
Vergi Sisteminin İki Temel Ayağı
Yeni küresel vergi anlaşması, “İki Ayaklı Çözüm” olarak bilinen bir çerçevede şekillendi. Bu çözüm, uluslararası vergi sistemini daha adil ve istikrarlı hale getirmeyi amaçlayan iki ana sütundan oluşuyor.
Birinci Ayak: Vergilendirme Hakkının Yeniden Dağıtımı
Bu ayak, kârlı büyük çok uluslu şirketlerin kazançlarını pazarın bulunduğu ülkelere göre vergilendirmesini sağlamayı hedefliyor. Özellikle dijital şirketlerin fiziksel varlığı olmadan da gelir elde edebilmesi sorununa çözüm getiriyor. Uygulama kapsamında:
- Küresel cirosu 20 milyar avronun üzerinde olan ve kârlılık oranı yüzde 10’u aşan çok uluslu şirketler hedefleniyor.
- Bu şirketlerin yüzde 10’luk kârlılık eşiğini aşan “artık kârının” yüzde 25’i, faaliyet gösterdikleri ve kâr elde ettikleri pazar ülkelerine yeniden dağıtılacak.
- Yedi yıl sonra, ciro eşiğinin 10 milyar avroya düşürülmesi potansiyeli değerlendirilecek.
- Bu düzenleme ile yaklaşık 100 büyük ve en kârlı çok uluslu şirketin vergilendirme hakkı yeniden belirlenecek.
İkinci Ayak: Küresel Asgari Kurumlar Vergisi
Küresel asgari kurumlar vergisi, şirketlerin karlarını vergi oranlarının düşük olduğu ülkelere kaydırarak vergi matrahını aşındırmalarını engellemeyi amaçlıyor. Bu ayak, uluslararası vergi rekabetini sınırlayarak küresel çapta bir alt sınır belirliyor.
- Cirosu 750 milyon avroyu aşan çok uluslu şirketler için yüzde 15’lik bir asgari kurumlar vergisi oranı belirlendi.
- Bu oran, şirketlerin karlarını offshore hesaplara veya düşük vergili bölgelere aktarmasını engellemeyi hedefliyor.
- Uygulamanın yılda 150 milyar dolar civarında ek küresel vergi geliri sağlaması bekleniyor.
Uygulama Takvimi ve Beklentiler
Bu tarihi anlaşmanın 2022 yılında çok taraflı bir sözleşme ile imzalanması ve 2023 yılında yürürlüğe girmesi planlanıyor. Anlaşmanın küresel vergi rekabetini sona erdirme ve dijital ekonominin vergi zorluklarını ele alma potansiyeli büyük.
Küresel Liderlerden Değerlendirmeler
OECD Genel Sekreteri Mathias Cormann, anlaşmayı “dünya vergi sisteminde bir devrim” olarak nitelendirerek, “Bu tarihi paket, onlarca yıldır uluslararası vergi kurallarının en önemli reformunu sağlayacak” dedi. G20 Dönem Başkanı ve İtalya Ekonomi ve Maliye Bakanı Daniele Franco da “Bu kilometre taşı niteliğindeki anlaşma, uluslararası vergi kurallarını 21. yüzyıla taşıyacak ve herkes için daha adil ve etkili bir vergi sistemi sağlayacak” ifadelerini kullandı.
Dört yılı aşkın süren müzakerelerin ardından varılan bu uzlaşma, şirketlerin kârlarını nerede olursa olsun adil bir şekilde vergilendirilmesini sağlayarak, küresel ekonomide daha dengeli bir gelir dağılımına katkıda bulunmayı amaçlıyor.