ABD Senatosu, Başkan Donald Trump yönetiminin İran’a yönelik askeri operasyonlar için Kongre’den yetki almasını şart koşan bir yasa tasarısının görüşülmesini Perşembe günü engelledi. Bu sonuçla, Beyaz Saray’ın İran politikasında Kongre’nin denetimini artırma çabaları bir kez daha sekteye uğramış oldu.
Temsilciler Meclisi’nden geçen ve Senato’ya gönderilen H.R. 7074 sayılı yasa tasarısı için yapılan oylamada, yasanın görüşülebilmesi için gereken 60 senatörün onayına ulaşılamadı. Tasarı, 49 lehte oya karşılık 50 ret oyu ile Senato’dan geçemeyerek raftan kalkmış oldu.
Senato’da Neler Oldu?
ABD Kongresi, anayasal olarak savaş ilan etme yetkisine sahip olan kurumdur. Ancak son yıllarda başkanlar, askeri güç kullanma yetkilerini Kongre’den ayrı olarak genişletme eğilimi gösterdi. Bu durum, özellikle İran gibi hassas konularda Kongre ile yürütme arasında yetki çatışmalarına yol açıyor.
Perşembe günkü oylama, Senato’nun H.R. 7074 sayılı yasa tasarısı üzerinde esaslı bir tartışmaya başlayıp başlamayacağını belirlemek üzereydi. Tasarı, Başkan’ın yalnızca Kongre’nin açık izniyle veya ABD’ye yönelik ani bir saldırı durumunda kendini savunma amacıyla İran’a karşı askeri güç kullanmasını yasaklamayı amaçlıyordu. Tasarının görüşülmesi için yapılan oylamada 60 senatörün “evet” demesi gerekiyordu; ancak 49’a 50’lik bir sonuçla bu eşik aşılamadı.
Neden Önemliydi?
Bu yasa tasarısı, Başkan Trump’ın İran’a karşı askeri operasyonlar başlatma yetkisini kısıtlamayı hedefliyordu. Tasarının geçmesi halinde, ABD’nin İran’a yönelik potansiyel askeri adımları daha sıkı bir Kongre denetimine tabi olacaktı. Tasarının reddedilmesi, Beyaz Saray’ın Ortadoğu’daki dış politika hamlelerinde daha geniş bir hareket alanı olmaya devam edeceği anlamına geliyor.
Geçmişteki Benzer Girişimler
Bu, Kongre’nin Trump’ın İran’a karşı savaş yetkilerini kısıtlama yönündeki ilk girişimi değildi. Daha önce Senato’dan geçen ve Temsilciler Meclisi tarafından da onaylanan S.J.Res. 68 sayılı benzer bir karar, 55’e 45 oyla Senato’dan geçtikten sonra Başkan Trump tarafından veto edilmişti. Trump, bu tür kararların Amerikan kuvvetlerini ve çıkarlarını koruma yeteneğini kısıtladığını savunarak veto hakkını kullanmıştı. Yeni yasa tasarısı ise bu veto sonrası Kongre’nin denetimi sağlama yönündeki bir başka adımıydı.
Özellikle Ocak 2020’de İranlı General Kasım Süleymani’nin ABD operasyonuyla öldürülmesi ve İran’ın buna misilleme olarak Irak’taki ABD üslerine füze saldırıları düzenlemesinin ardından, Kongre’deki birçok yasa koyucu, Başkan’ın İran’a karşı “izinsiz askeri eylemlerde” bulunma endişelerini dile getirmişti.
Kimler Destekledi, Kimler Karşı Çıktı?
Yasa tasarısının arkasındaki ana itici güç, Virginia Senatörü Tim Kaine liderliğindeki Demokratlardı. Onlara göre, savaş ilan etme yetkisi anayasada açıkça Kongre’ye verilmiş olup, Başkan’ın bu yetkiyi tek başına kullanması anayasal ilkelere aykırıdır. Ancak, tasarının görüşülmesini engellemek için verilen oyların çoğu Cumhuriyetçilerden geldi. Geçmişte bazı Cumhuriyetçiler benzer kararları desteklese de, bu kez tasarıya beklenen Cumhuriyetçi desteği sağlanamadı. Beyaz Saray, Kongre’nin bu tür müdahalelerinin Başkan’ın dış politika ve ulusal güvenlik alanındaki yetkilerini zayıflatacağını savunuyordu.
Bundan Sonra Ne Olacak?
H.R. 7074 sayılı yasa tasarısının Senato’da engellenmesi, Başkan Trump’ın İran’a yönelik olası askeri adımlarında Kongre’den daha geniş bir izin almak zorunda kalmayacağı anlamına geliyor. Kongre’nin İran üzerindeki denetim çabaları başarısızlıkla sonuçlanırken, Beyaz Saray’ın Ortadoğu’daki manevra alanı korunmuş oldu. Gelecekte, Kongre’nin benzer yasal girişimlerde bulunup bulunmayacağı, ABD-İran ilişkilerindeki gelişmelere ve Başkanlık seçimleri öncesindeki siyasi dinamiklere bağlı olacak.