Orta Doğu, Amerika Birleşik Devletleri, İsrail ve İran ile onların desteklediği gruplar arasındaki gerilimin alarm verici seviyelere ulaştığı kritik bir dönemeçten geçiyor. Bölge, 7 Ekim’de Hamas’ın İsrail’e yönelik saldırılarının ardından hızla tırmanan askeri eylemler ve diplomatik çıkmazlarla sarsılıyor. Son olarak Ürdün’deki bir ABD üssüne düzenlenen ve üç Amerikan askerinin hayatını kaybettiği drone saldırısı, krizi daha da derinleştirerek Washington’ın “güçlü” bir yanıt vereceği taahhüdüne yol açtı.
Bu kırılgan durum, Irak, Suriye, Yemen ve hatta İran ile Pakistan arasında karşılıklı misilleme saldırılarıyla karakterize ediliyor ve çatışmanın kapsamının genişlediğini gösteriyor. Başlıca güçler arasında doğrudan bir savaş şimdilik önlense de, vekalet savaşlarının ve hedefe yönelik operasyonların karmaşık ağı, bölgenin uçurumun kenarında olduğunu, her aktörün küresel de-eskalasyon çağrıları arasında bir sonraki hamlesini dikkatle değerlendirdiğini ortaya koyuyor.
Bölgesel Gerilimin Kökenleri ve Tırmanışı
Orta Doğu’daki mevcut gerilim, İsrail-Hamas çatışmasının başlamasıyla birlikte yeni bir boyut kazandı. 7 Ekim 2023 tarihinde Hamas’ın İsrail’e yönelik saldırıları ve ardından İsrail’in Gazze’deki operasyonları, bölgedeki İran destekli grupları harekete geçirdi. Bu durum, Lübnan’dan Yemen’e, Irak’tan Suriye’ye kadar geniş bir coğrafyada karşılıklı saldırı ve misilleme döngüsünü tetikledi.
Kızıldeniz’deki Husi Tehdidi ve Uluslararası Yanıt
- Ne Oldu: Yemen’deki İran destekli Husiler, İsrail’le bağlantılı gemileri hedef alarak Kızıldeniz’deki uluslararası deniz trafiğini tehdit etmeye başladı. Bu saldırılar, küresel ticaret yollarında ciddi aksaklıklara yol açtı.
- Ne Zaman ve Kim: Kasım 2023’ten itibaren devam eden Husi saldırılarına karşılık olarak 12 Ocak tarihinde ABD ve İngiltere, Husi hedeflerine karşı hava saldırıları düzenleyerek duruma doğrudan askeri müdahalede bulundu.
İran’ın Bölgesel Etki Çabaları ve Misillemeler
İran, bölgesel gücünü göstermek ve düşmanlarına mesaj vermek amacıyla çeşitli hedeflere füze saldırıları düzenledi:
- 15 Ocak: İran, Irak’ın Erbil kentinde “İsrail casusluk merkezlerini” ve Suriye’de “terörist grupların karargahlarını” hedef aldığını duyurdu. Ancak Irak, Erbil’deki saldırının bir Kürt işadamının evini vurduğunu belirtti.
- 18 Ocak: İran’ın Pakistan topraklarına düzenlediği saldırıya karşılık olarak Pakistan, İran içindeki ayrılıkçı gruplara ait olduğu iddia edilen hedeflere hava saldırıları düzenledi. Bu olay, iki komşu ülke arasında diplomatik krize yol açtı.
- 23 Ocak: ABD, Irak ve Suriye’de İran destekli milislerin tesislerine hava saldırıları düzenleyerek, daha önceki saldırılara misillemede bulundu.
- 24 Ocak: İran, Suriye’de “terörist gruplara” ait hedefleri tekrar vurduğunu bildirdi. Aynı gün, Bağdat’ta düzenlenen bir ABD hava saldırısında İran destekli Nüceba Hareketi’nin üst düzey liderlerinden biri öldürüldü.
Ürdün Saldırısı ve ABD’nin Tepkisi
28 Ocak tarihinde Ürdün-Suriye sınırı yakınlarındaki Tower 22 adlı ABD askeri üssüne düzenlenen drone saldırısı, çatışmayı yeni bir seviyeye taşıdı. Bu saldırıda üç ABD askeri hayatını kaybederken, onlarca asker de yaralandı. ABD, saldırıdan İran destekli grupları sorumlu tutarken, Başkan Joe Biden “şüphesiz” karşılık verileceğini belirtti.
Tarafların Pozisyonları Kimler Ne Diyor?
- Amerika Birleşik Devletleri: Ürdün’deki saldırıya “güçlü” bir yanıt verileceğini açıklarken, bölgedeki gerilimi tırmandırmaktan kaçınma ve daha geniş bir savaşı önleme çabasında olduğunu vurguladı.
- İsrail: Hamas tamamen ortadan kaldırılana kadar savaşa devam edeceğini, bölgesel bir savaşa girmek istemediğini ancak her türlü senaryoya hazırlıklı olduğunu bildirdi.
- İran: Ürdün saldırısıyla herhangi bir ilgisi olmadığını reddetti, ABD’yi “stratejik bir hata” yapmaması konusunda uyardı ve İsrail’in Gazze’deki operasyonlarına son vermesini talep etti.
Uluslararası Tepkiler ve De-eskalasyon Çağrıları
Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok uluslararası aktör, bölgedeki tırmanıştan derin endişe duyduğunu ifade ederek tüm tarafları itidal ve gerilimi düşürmeye çağırdı. Ancak sahadaki askeri eylemler, diplomatik çözümlerin önündeki engellerin ne kadar büyük olduğunu gözler önüne seriyor.
ABD-İsrail İran Savaşı’nda son durum!
Orta Doğu’da ABD, İsrail ve İran arasındaki “savaş” tanımı, doğrudan ve açık bir cephe savaşı olmasa da, vekalet savaşları, karşılıklı misilleme saldırıları ve artan gerilimle karakterize edilen karmaşık ve tehlikeli bir durumdadır. Son drone saldırısı ve ABD’nin yanıt taahhüdü, bölgeyi geniş çaplı bir çatışmanın eşiğine getirmiş, ancak henüz topyekûn bir savaş patlak vermemiştir. Mevcut durum, karşılıklı tehditler ve askeri hamlelerle dolu, kontrolsüz bir tırmanma riski taşıyan, yüksek alarm seviyesinde devam etmektedir.