Orta Doğu’da ABD, İsrail ve İran arasındaki gerilim, sekizinci gününde de dorukta seyrediyor. Bölgesel istikrara yönelik endişeler artarken, taraflar karşılıklı açıklamalar ve askeri hareketlilikle tansiyonu yükseltmeye devam ediyor. Uluslararası toplumdan gelen itidal çağrılarına rağmen, sahada tansiyonun düşürülmesi yönünde somut bir adım atılmış değil. Özellikle stratejik deniz yollarında ve vekil güçler üzerinden süren yıpratıcı çatışmalar, bölgedeki dengeleri kırılgan hale getiriyor.
Son 24 saat içinde, özellikle siber saldırılar ve dolaylı vekil güçler üzerinden süren çatışmalar, sıcak bir çatışmanın eşiğinde olunduğu izlenimini pekiştiriyor. Uzmanlar, bu “gölge savaşın” artık açık bir bölgesel çatışmaya dönüşme riskinin her zamankinden daha yüksek olduğu konusunda uyarıyor. Özellikle Gazze Şeridi, Lübnan ve Suriye’deki gelişmeler, bu üçgenin gerilimini besleyen ana unsurlar arasında yer alıyor.
Gerilimin Arka Planı ve Son Kıvılcımlar
On yıllardır süregelen bu karmaşık gerilim, İran’ın nükleer programı, bölgedeki Şii hilalini güçlendirme çabaları ve İsrail’in varoluşsal güvenlik endişeleri etrafında şekilleniyor. ABD, İsrail’in en büyük müttefiki olarak, bölgedeki İran karşıtı duruşunu sürdürüyor. Son günlerde, özellikle stratejik öneme sahip deniz yollarındaki tacizler, Suriye ve Irak’taki milis güçlere yönelik saldırılar ile kritik altyapılara yönelik siber operasyonlar, bu “sekizinci gün” senaryosunun ana unsurlarını oluşturuyor.
- Siber Saldırılar: Geçtiğimiz günlerde, her iki tarafın da stratejik altyapılarına yönelik siber saldırılarla karşı karşıya kaldığı iddia edildi. İsrail’in önemli bir liman tesisine, İran’ın ise enerji şebekesine ve demiryolu sistemlerine yönelik saldırılar, istihbarat raporları arasında yer alıyor.
- Vekil Çatışmalar: İran destekli Hizbullah ve diğer milis grupların bölgedeki ABD üsleri ve İsrail hedeflerine yönelik insansız hava aracı (İHA) ve roket saldırıları düzenlediği, buna karşılık İsrail’in de bu grupların Suriye ve Lübnan’daki komuta merkezleri ve silah depolarına hava saldırılarıyla yanıt verdiği belirtiliyor. Bu durum, vekil güçler üzerinden doğrudan çatışmayı tetikleme potansiyeli taşıyor.
- Diplomatik Çatışma: BM Güvenlik Konseyi’nde ve diğer uluslararası platformlarda yapılan acil toplantılarda, taraflar birbirlerini bölgeyi istikrarsızlaştırmakla suçladı. ABD, İran’a yönelik yeni ve daha sert yaptırımlar sinyali verirken, İran Batı’yı çifte standart uygulamakla ve bölgedeki gerilimi kışkırtmakla itham etti.
Tarafların Pozisyonları: Kim Ne Diyor?
İsrail
İsrail Başbakanı, ülkesinin güvenliğini tehdit eden her türlü unsura karşı “sert ve kararlı” yanıt vereceğini, ulusal çıkarlarından asla taviz vermeyeceklerini yineledi. Özellikle İran’ın nükleer kapasitesini geliştirmesini ve bölgesel vekil güçleri aracılığıyla yarattığı tehdidi, kendi varoluşsal güvenliği için kırmızı çizgi olarak gördüğünü belirtti. “Kim bize zarar vermeye kalkarsa, bedelini öder” mesajı uluslararası kamuoyuna açıkça iletildi.
Amerika Birleşik Devletleri
ABD Dışişleri Bakanı, bölgedeki müttefikleriyle yakın temas halinde olduklarını ve gerilimin tırmanmasını engellemek için diplomatik çabaların sürdüğünü ifade etti. Ancak, aynı zamanda bölgedeki ABD varlıklarının ve müttefiklerinin güvenliğinin sağlanması için her türlü önlemin alınacağının, gerektiğinde askeri güç kullanımından çekinilmeyeceğinin altını çizdi. Washington, Tahran’a yönelik “tırmanışı durdur” çağrılarını yineledi.
İran
İran Dışişleri Bakanı, bölgedeki gerilimin ana sorumlusunun İsrail’in “saldırgan politikaları” ve ABD’nin “kışkırtıcı ve işgalci varlığı” olduğunu savundu. Ülkesinin savunma kapasitesini güçlendirme hakkını kullandığını ve dış müdahalelere veya bölgesel statükoyu değiştirmeye yönelik girişimlere izin vermeyeceğini vurguladı. İran, bölgedeki varlığını “savunmacı” olarak nitelendiriyor.
Bölgesel Etkiler ve Küresel Tepkiler
Gerilimin tırmanması, küresel petrol piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açtı ve brent petrol fiyatları varil başına 85 dolar seviyesini aşarak yukarı yönlü baskı altına girdi. Hürmüz Boğazı gibi stratejik geçiş noktalarının güvenliği konusundaki endişeler, küresel ticareti ve tedarik zincirlerini de olumsuz etkiliyor. Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler ve Arap Birliği gibi uluslararası aktörler, tüm taraflara itidal çağrısında bulunarak, sorunun acilen diplomatik yollarla çözülmesi ve daha geniş bir bölgesel çatışmadan kaçınılması gerektiğini vurguluyor. Özellikle Lübnan, Suriye ve Irak gibi zaten kırılgan yapıdaki ülkelerdeki istikrarsızlığın daha da artabileceği endişesi taşıyor.
Analistler, bu “sekizinci gün”ün, tarafların bir “geri dönüşü olmayan nokta”ya yaklaşıp yaklaşmadığının bir göstergesi olabileceğini belirtiyor. Bölgenin kaderi, önümüzdeki günlerde atılacak adımlar, diplomatik girişimler ve tarafların göstereceği sağduyu ile şekillenecek gibi görünüyor. Küresel aktörlerin arabuluculuk çabaları, olası bir felaketi önlemede kritik rol oynayabilir.