Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY), Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani hükümetinin Irak-Türkiye petrol boru hattının kontrolünü KBY Doğal Kaynaklar Bakanlığı’ndan (MNR) alarak Irak Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO)’ya devretme kararına sert tepki gösterdi. Erbil, bu kararın “anayasa ihlali ve kabul edilemez” olduğunu belirterek, Bağdat’ı anayasal haklara saygı duymaya çağırdı ve gerekli yasal adımları atma uyarısında bulundu.
KBY tarafından yapılan açıklamada, Sudani hükümetinin KBY’nin anayasal haklarını açıkça ihlal ettiği ve Erbil ile Bağdat arasındaki ilişkileri olumsuz etkilediği vurgulandı. KBY, Irak Federal Mahkemesi’nin Kürdistan Bölgesi’nin petrol haklarına ilişkin kararlarına uyulması gerektiğini yineleyerek, bu tür tek taraflı kararların krizi daha da derinleştireceği uyarısında bulundu.
Krizin Kökeni: Petrol Boru Hattı ve Uluslararası Kararlar
Irak-Türkiye petrol boru hattı üzerinden petrol ihracatı, Mart 2023’te Uluslararası Tahkim Mahkemesi’nin (ICC) Türkiye aleyhine verdiği kararın ardından durmuştu. Mahkeme, Türkiye’nin Irak hükümetinin onayı olmadan KBY petrolünü taşımasına izin vermesini uluslararası anlaşmaların ihlali olarak kabul etmişti. Bu kararın ardından Irak Merkezi Hükümeti, KBY’nin Irak kuzeyinden Türkiye’ye yaptığı petrol ihracatının kontrolünü tamamen SOMO’ya devretmek istiyor.
KBY Doğal Kaynaklar Bakanlığı, tahkim kararından önce Irak kuzeyindeki petrol sahalarından üretilen petrolün pazarlanması ve satışından sorumluydu. Ancak Sudani hükümetinin son kararı, bu yetkinin tamamen Bağdat’a devredilmesini öngörüyor ve KBY’nin anayasal olarak sahip olduğunu iddia ettiği petrol ve doğal gaz sahalarını yönetme hakkını fiilen ortadan kaldırmayı hedefliyor.
Erbil Yönetiminin Tepkisi ve Gerekçeleri
KBY’nin Bağdat’a yönelik uyarısı, sadece siyasi değil, aynı zamanda ekonomik ve anayasal temellere dayanıyor. Erbil yönetimi, kararın birden fazla yönden sorunlu olduğunu ifade ediyor:
Anayasaya Aykırılık İddiası
- KBY, Irak anayasasının kendisine petrol ve doğal gaz sahalarını yönetme, petrol çıkarma, pazarlama ve satma hakkı tanıdığını savunuyor.
- Sudani hükümetinin SOMO’ya yetki devri kararının, bu anayasal hakların açık bir ihlali olduğunu belirtiyor.
- Bağdat’ın, Irak Federal Mahkemesi’nin KBY’nin petrol ve doğal gaz haklarını tanıyan önceki kararlarına uyması gerektiğini vurguluyor.
Ekonomik ve Sosyal Yansımalar
- KBY ekonomisi büyük ölçüde petrol gelirlerine bağımlı. Petrol ihracatının durması ve gelirlerin kesilmesi, bölgenin mali durumunu ciddi şekilde etkiliyor.
- KBY, bu durumun başta Peşmerge güçleri, güvenlik güçleri, öğretmenler ve sağlık çalışanları olmak üzere kamu çalışanlarının maaşlarının ödenmesinde büyük zorluklara yol açtığını dile getiriyor. Erbil, bu kararın sosyal istikrara da zarar vereceğini iddia ediyor.
- KBY Maliye Bakanı’nın geçtiğimiz hafta bütçe ve petrol konularını görüşmek üzere Bağdat’ı ziyaret etmesine rağmen herhangi bir anlaşmaya varılamaması, gerilimi daha da artırdı.
Diyalog Çağrısı ve Hukuki Adımlar
KBY yönetimi, tüm bu gelişmelere rağmen diyalog kapısını açık tuttuğunu belirtiyor. Yapılan açıklamada, Erbil’in anayasa temelinde Bağdat ile sorunları çözmek için hazır olduğu yinelendi. Ancak aynı zamanda, anayasal haklarını korumak için gerekli tüm anayasal ve hukuki adımları atacakları konusunda da kararlılık vurgulandı. Bu, meselenin Irak Federal Mahkemesi’ne taşınması gibi seçenekleri de içeriyor olabilir.
KBY’den gelen bu sert uyarı, Irak’ın federal yapısı içindeki merkezi hükümet ile bölgesel yönetim arasındaki güç mücadelesinin ve kaynak paylaşımı sorunlarının ne denli hassas olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Önümüzdeki dönemde Erbil ve Bağdat arasındaki bu petrol krizi, Irak siyasetinin ana gündem maddelerinden biri olmaya devam edecek.