Evet, Atatürk’ün Çanakkale Savaşı’nda kritik rol oynayan ve komutanlığını üstlendiği 19. Tümen’in kuruluş yeri ve tarihi hakkındaki yaygın bilgi, yapılan kapsamlı araştırmalar sonucunda yanlış olduğu ortaya çıktı. On yıllardır tarih kitaplarında ve hafızalarda Tekirdağ’da 18 Ocak 1915‘te kurulduğu belirtilen tümenin, aslında 19 Ocak 1915 tarihinde Edirne’nin Karaağaç mevkiinde teşkil edildiği tespit edildi.
Bu önemli tarihsel düzeltme, emekli tarih profesörü Dr. Mithat Atabay’ın detaylı arşiv çalışmaları sayesinde gün yüzüne çıktı. Tümenin kuruluşuna dair resmi belgeler ve Atatürk’ün kendi hareket kayıtları, bilinenin aksine 19. Tümen’in kuruluş yerinin Tekirdağ değil, Edirne olduğunu kesinleştirdi.
Neydi Yanlış Bilinen ve Gerçek Nasıl Ortaya Çıktı?
On yıllardır süregelen yaygın kanaate göre, Mustafa Kemal Atatürk’ün Çanakkale Cephesi’ndeki destansı başarılarına imza attığı 19. Tümen, 18 Ocak 1915 tarihinde Tekirdağ’da kurulmuştu. Ancak bu bilgi, Dr. Mithat Atabay’ın Genelkurmay ve Askeri Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı arşivlerindeki titiz incelemeleriyle değişti. Atabay, 2015 yılında Çanakkale’de düzenlenen bir sempozyumda da sunduğu araştırmalarıyla, 3. Kolordu Komutanlığı’ndan 5. Ordu Komutanlığı’na çekilen 18 Ocak 1915 tarihli bir telgrafın yanlış yorumlandığını ortaya koydu. Bu telgraf, tümenin Tekirdağ’da kurulduğuna dair bir çıkarıma yol açmıştı.
Gerçek Nasıl Ortaya Çıktı?
Gerçek ise bambaşkaydı. Dr. Atabay, ATASE arşivlerinde bulunan ve “Başkomutanlık Vekaleti ve Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Dairesi, Hareket Şubesi, No: 1845, 19 Kanun-ı Sani 1330 (19 Ocak 1915)” numaralı bir belgeye ulaştı. Bu belge, 19. Tümen’in Yarbay Mustafa Kemal komutasında Edirne’nin Karaağaç mevkiinde kurulduğunu açıkça belirtiyordu. Ayrıca, 3. Kolordu Komutanlığı’nın 19 Ocak 1915 tarihli 5. Ordu Komutanlığı’na gönderdiği emirde de “Mustafa Kemal Bey, bugün 19. Tümen Komutanlığı’nı deruhte etmek üzere Edirne (Karaağaç)’a hareket etti.” ifadesi yer alıyordu. Bu kesin veriler, tümenin kuruluş tarihi ve yerini netleştirdi. Mustafa Kemal, aynı gün Edirne’ye ulaşarak tümenin komutanlığını üstlenmiş, ardından tümenle birlikte Çanakkale Cephesi hazırlıkları için Tekirdağ’a intikal etmiştir.
19. Tümen’in Çanakkale’deki Kritik Rolü
Tarihi düzeltmeyle birlikte, 19. Tümen’in Çanakkale Savaşı’ndaki paha biçilmez rolü bir kez daha önem kazanmaktadır. Bu tümen, Yarbay Mustafa Kemal’in komutasında Conkbayırı, Anafartalar ve Kocaçimen gibi Çanakkale cephesinin en kritik noktalarında düşmana karşı direnişi örgütlemiş ve savaşın seyrini değiştiren destansı savunmalara imza atmıştır. Özellikle 25 Nisan 1915’te Kocaçimen bölgesine düşman çıkarmasını önlemek için verdiği emirler ve uyguladığı taktiklerle, Mustafa Kemal ve 19. Tümen, Türk tarihine altın harflerle yazılan bir direnişin sembolü olmuştur. Tarihsel detayların doğru bir şekilde aktarılması, bu büyük zaferin ve onu gerçekleştirenlerin mirasının gelecek nesillere eksiksiz taşınması açısından hayati bir öneme sahiptir.
Atatürk komutanlığını yapmıştı! Yeri ve tarihi yanlışmış?
Evet, Atatürk’ün komuta ettiği 19. Tümen’in kuruluş yeri ve tarihi yaygın bilginin aksine yanlıştı. Tümen, 18 Ocak 1915’te Tekirdağ’da değil, 19 Ocak 1915 tarihinde Edirne’nin Karaağaç mevkiinde kurulmuştur. Bu önemli tarihsel düzeltme, detaylı arşiv araştırmaları sonucunda kesinleşmiştir.